NRC, 20 december 2002

 

Bij echtscheiding wint de moeder nog steeds

Ze vrezen dat hun kind het leuker vindt bij papa

De kinderen van gescheiden ouders worden bijna altijd aan de moeder toegewezen. Als de vader omgangsrecht heeft, kan de moeder dat effectief saboteren.

Door onze redacteur Frederiek Weeda

AMSTERDAM, 20 DEC. Het had maar één zitting hoeven duren, zegt Theo Nieuwenhuizen. Hij had de rechter gevraagd of hij zijn zoon af en toe mocht zien zónder de moeder erbij. Maar zij zette haar hakken in het zand. Nu is hij vele vonnissen en een nachtmerrie verder: hij is 3,5 jaar bij zijn zoon weggehouden. Zijn zaak ligt bij de Hoge Raad, zijn zoon is nu tien. Wat rest zijn bezoekjes aan het schoolplein om naar zijn zoon te kijken. De schoolleiding stuurt hem weg, de moeder heeft aangifte gedaan wegens stalking. Maar die zaak is geseponeerd - een vader die maandelijks zijn kind wil zien geldt niet als stalker.

Dwarsliggen loont in het echtscheidingsrecht. De motie die de Tweede Kamer deze week heeft aangenomen om buitengesloten ouders beter te beschermen verandert daar weinig aan, zegt advocaat Peter Prinsen. Hij is in zijn werk zo veel ten onrechte buitengesloten vaders tegengekomen dat hij nu voor hen lobbyt. Prinsen: ,,Als de moeder - negen op de tien keer is het de moeder - haar ex de omgang met zijn kind blijft weigeren, zegt de rechter meestal tegen de vader: het is in het belang van het kind dat u hem niet ziet. Want uw bezoek levert elke keer zoveel ruzie op." Van de 37.000 echtscheidingen per jaar, eindigen zo'n 4.000 in ruzie over omgang met de kinderen. Ongeveer 8.000 kinderen verliezen zo contact met hun vader.

Terwijl elk kind maar één belang heeft: een goede relatie met béide ouders - Theo Nieuwenhuizen, gepromoveerd in de theoretische natuurkunde en onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam, kan het wel uitschreeuwen. Hij kreeg onlangs indirect bijval van CDA-Kamerlid Marleen de Pater, die de motie indiende. ,,Uitgangspunt moet zijn dat béide ouders altijd blijven zorgen voor hun kind", zei De Pater vorige week. Volgens de motie moeten ouders voortaan een omgangscontract, met concrete afspraken, tekenen vóórdat zij scheiden. Blijven afspraken uit, dan moet de rechter alsnog beslissen. En schendt één ouder de afspraken, dan kan de rechter deze op wijzen het ondertekende contract.

De motie schaaft de wet slechts bij, een wet die in essentie niet deugt, zegt advocaat Prinsen. Volgens die wet, uit 1998, houden beide ouders bij een echtscheiding het gezag over hun kind. Ze zijn formeel gelijkwaardig ook al zijn ze uit elkaar. Maar de wet geeft hun tevens het recht om ontheffing te vragen van de omgangsrechten van de ex, ofwel de ander uit de buurt te houden. Prinsen: ,,Die ontheffingsmogelijkheid werkt ontwrichtend, die moet geschrapt worden. Je zou alleen het recht moeten hebben om je eigen rechten op te heffen. En dat doet natuurlijk niemand.'' De wet zou beide ouders te allen tijde moeten beschermen in plaats van iemands rol ter discussie te stellen, betoogt Prinsen.

Rechterlijke uitspraken hebben sinds 1998 het gelijkwaardige 'gezag' al uitgehold, zegt Prinsen. ,,Het gezag van de buitengesloten ouder is hooguit nog dat hij zijn kind mag inschrijven bij een voetbalvereniging. In de praktijk wordt de ouder bij wie het kind woont beschouwd als hoofdouder, de ander als co-ouder."

De hoofdouder is meestal de moeder en zij krijgt bijna altijd gelijk van de rechter en de kinderbescherming, die de rechter inschakelt als de omgang met de kinderen ruzie veroorzaakt. Ook als aantijgingen tegen de vader - van geweld tot verwaarlozing - niet zijn bewezen, wordt hem meestal de toegang tot zijn kind ontzegd als moeder dwarsligt. Voor de lieve vrede. Die volgens Nieuwenhuizen, meestal geen vrede is: "Juist een goede omgang zou vrede voor het kind beteken".

Neem zijn eigen situatie. De feiten pleiten vóór hem: hij betaalt van meet af aan vier keer het gemiddelde bedrag aan alimentatie, hij heeft een ,,gelukkig" eigen (stief-)gezin, met een meisje van dezelfde leeftijd als zijn biologische zoon. Hij heeft nooit gewoond met zijn zoon en diens moeder (ze hadden een lat-relatie) en heeft zijn zoon altijd alleen mogen zien in haar bijzijn, dus van mishandeling kan geen sprake zijn. Maar vele rechters hebben gekozen voor de moeder omdat zij het bezwaarlijk vond dat hij zijn zoon meer dan twee uur in de week zou zien, laat staan bij hém thuis.

Hoe verklaart Prinsen dat sommige moeders hun ex weren? ,,Ze vrezen dat hun kind het leuker zal vinden bij papa. Dat ze het kind kwijt raken. In zekere zin is die vrees terecht omdat de wet níet beide ouders beschermt, maar alleen de ouder bij wie het kind woont. Je kúnt in theorie een kind kwijtraken. Als de wet goed was, zou ze beide ouders zo beschermen. Dan zouden beide ouders de zorg voor hun kind moeten delen, op grond van louter objectieve criteria zoals werktijden, schooltijden en eventueel NS-tijden." Zou het niet beter zijn voor zijn zoon als Nieuwenhuizen de strijd staakte? Onbespreekbaar, zegt hij. ,,Het verdriet dat een kind missen veroorzaakt, maakt dat je ervoor blijft vechten. Niemand laat zijn kind alleen."